1٫2٫3  پێناسە‌                                        4    د                                                    5  رێزکرن : ستێرا لدویڤ ئێکیا سەرەکی ، ستێرا زەبەلاحا سۆر ، کورتەیێ سپی ، دەمێ سووتەمەنیا ستێرەکا د دویڤئێکییا سەرەکیدا بدوماهیک هات دێ ناڤکا  وێ تێکچیت وبەرکێ وێ یێ هەوای دێ ڤەکێشیت ودێ بیتە زەبەلاحەکێ سۆر وپاشی چینێن خۆ یێن دەرڤە ژ دەست ددەت ، ودێ ناڤکا وێ مینیت وەکی کورتەیەکی سپی .                                    6   کورتەیێن سپی دێ پتر هەبن ، چونکی کورتەیێن سپی ڤەمایێن ستێرێن قەبارێن ناڤەندن دەمێ دگەهنە قۆناغا پیربوونێ ، وبتنێ ستێرێن گەلەک دمەزنن ئەون دبنە کونێن ڕەش .                                         7    پشتی ستێر دبیتە ژنووبویەکە هەرە مەزن ، دبیت ببیتە ستێرەکە نیۆترۆنی یان ژەنۆکەکێ تیشکدەر یان کونەکا ڕەش .

1 لق 2 ٫ 3 ٫ 4 ٫ 5  پێناسـە 6  د 7 ج 8  ب 9 ٲ 10 ٲ 11  د 12    چونکی بنکێ شەپۆلێ ب بنێ دەریای دکەڤیت و جولا شەپۆلێ هێدی دکەت لێ سەرێ شەپۆلێ دێ بلەزتر جوولیت و دێ ڤەچەمیت .○□□ 13   چونکی ڤان ناوچان کێم ڕووپۆشێ ڕوەکان هەیە ، بۆ نمونە ناوچێن خودان ڕۆپوشەکی گەلک کێم و بیابان و هێلێن کەناری . 14    ئاراستێ بایێ بهێز . 15   مەزنترین گۆشا لێژیێ یە ئەوا خلیساندنا ماددێن ژێکڤەبویی لێ رادوەستیت . 16 خلیساندنا بارستەیی یا بلەز . 18    جوکا ڕوبارێ گەنج دێ یا بەرتەنگ و ڕاست و پتر ڕگ بیت . 19    وزێ ددەت چونکی گەردێن ئاڤێ پتر نێزیک ئێک دبن دەمێ بەرزەکرنا وزێ ‌( خەستبوونێ ) . 20  ب بڕینا داران و نەهێلانا رووپۆشێ ڕوەکی ناوچە دێ پتر کەڤیتە بە ڕامالینێ 21   دەمێ بارستەیەک ژ ماددان بەرەڤ خوارێ لێژییەکێ و لسەر ڕوویەکێ کڤانەیی دجوولیت .      22 پێدڤی یە ئەو هۆگارێن بەرچاڤ بگرین تێکرایێ تێکدانا هوڕەبایێن ب هێز د ناوچێدا وتێکرایێ ڕامالینا هێلا کەناری یا زەریایی ڤەبگریت .

1   بارینا کەڤـران . 2   خلیسـانا بـارستەیی . 3   جوولاندنا بارستەیەکێ ژ ماددان بەرەڤ خوارێ لێژییەکی و لسەر ڕوویەکی کڤانەیی . 4 خلیسانا بارسـتەیی ڕوددەت ئەگەر گۆشا لێژیێ ئەوا ماددە لسـەر دجهگر مەزنتـر بیت ژ گۆشـا جهگریێ . 5 خلیساندنا بارستەیی یا بلەز ، چونکی بڕەکە مەزن ژ ماددان دجوولیت و بێی هوشداریکرن .

1- گرک 2- هـەلاڤـێژتن 3- ج- گرک 4- ل ناوچێن بایەکی ب هێز لێ دهێت ماددە ب ڕێکا هەلاڤێژتنێ دجوولن . 5- هەلکۆلانا ڕووێن کەڤران ب کەڤرێن دی یان دندکێن خیزێ . 6-    40 م / 365 ڕۆژ = 0.1096 م/ ڕۆژ 7- ناوچێن کێم ڕووپۆش ب ڕووەکان دکەڤنە بەر کارتێکرنەکا مەزن ب بای چونکی ناوچێن خودان پوشەرێ ڕوەکی دهێنە پاراستن ژ کارتیکرنێن ڕاماڵینێ ب بای  . 8- نەخێر ، چونکی لایێ لێژی ناڤنجی دێ یی بەرامبەر بای بیت ، و یێ لێژی توند دێ یی ب ئاراستێ بای بیت ، ئەڤجا هەکە توو ب لایێ لێژی توند هەلباسکی بوی توو دێ هەلباسکەکی بەرامبەر بای بی .

1 ڕەخ 2 هێــلا کـەناری 3 ج- ئـەزمـانــــە کـەنارێ نیشـتی 4 بەهرا پتر نیشتیێن پێلان لبەر ڕەخێن ئاڤێ لسەر درێژاهییا هێلا کەناری پێکدئینن . 5 خیز دجوولیت لسەر درێژاهییا بەر ڕەخا ئاڤێ د شێوازەکی خواروڤیچدا. 6  دنگێن دەریایی ، کڤانێن دەریایی ، شکەفتێن دەریایی ، سەرێن هشـکاتی و پلیکانێن شەپۆلێ ، لاپالێن دەریایی. 7 دبیت وزا پێلێ هێلا کەناری ڕابمالیت. 8 پێلا مەزن وزەکە پتر یا هەی چونکی ددەمێ هوڕەبایاندا پێکدهێت و گەلەکێ ژ وزا هوڕەبای هەلدگریت.  9   60 /15=4 4×60=240 24×240=5760 5760×365=2102400  جار د سالەکێدا 10  جۆرێن بەر ڕەخێن ئاڤا دجوراوجورن چونکی جورێن ماددێن لسەر وان ڕەخان هەین بەندن لسەر ژێدەرێ وان . ئەڤجا خیزا ڕەنگ ڤەبووی ژ کوارتز پێکهاتینە ، و ڕەخێن خیزا ڕەش پێکهاتینە ژ ڕامالینا گرتاڤێن ڤۆلکانی .

1 پێناســـە . 2 د – سیستەمێ ئاڤێ . ‌ ‌ 3 دولا ڕوباری پێکدهێت ژ ئەگەرێ رامالینا ژ ئەنجامێ ڕاکرنا ئاخ و کەڤرێن بنێ روباری . 4 شێوێ 2 زڤرۆکا ئاڤێ . 5 روبارێن پیر . 6 زڤڕۆکا ئاڤێ دبیتە ئەگەرێ جولا بەردەواما ئاڤێ دناڤبەرا رویێ ئەردێ و بەرگێ هەوایدا ، دەرهاڤێتنا ئاڤێ بۆ زەریایان سیستەمێن روباری پێکدئینن . 7 روبارێن گەنج جوکا خۆ کوردکەن ژ ئەگەرێ ڕامالینێ ، روبارێن گەهشتی جوکا خۆ‌ فرەهدکەن ژ ئەگەرێ ڕامالینێ ، روبارێن پیر نیشتنییا د جوکا خۆ و لبەر ڕەخێن خۆ د نیشتینن . 8 پتریا ئاڤا جیهانێ یا دزەریایاندا هەی . 9 پتریا ئاڤا خۆش یا ب شێوێ بەستی هەی .

1 ٫ 2 ٫ 3 ٫ 4 پێناســـە 5 د 6 ج 7 ج 8 د 9 د 10 کەشکاریا میـکانـیکی کریارەکە فیزیاییە بۆ پرتپرتکرنا کەڤر و کانزایان بۆ پارچێن بجووکتر ، کەشکارییا کیمیایی شیتەلبونا کەڤر و کانزایە ب هاریکارییا کارلێکێن کیمیایی . 11 کەڤرێن بەرگریا وان کێمتر یێن دەوری ڤۆلکانا بنەرەتی بلەزاتیەکە مەزنتر کەتینە بەر کەشکاریێ ژ کەڤرێن بورجا کەڤری یێن قایم . 12 چێدبیت ئاخ بهێتە ڕاماڵین یان زیان بگەهیتێ هەکە نەهێتە پاراستن . 13 ئاخا بکارهاتی ماددێن خۆراکی بەرزەدکەت ، بێی ماددێن خۆراکی ڕوەک نەشێن گەشەبکەن و بێی ڕوەک شیانا پاراستنا ئاڤێ و زڤڕاندنا وێ نابیت و چێدبیت دەڤەر ببیتە بیابان . 14 بەروبومێن پارێزەر ئاخێ ژ هەوای و بارانێ و هۆکارێن دی یێن ڕامالینێ دپارێزن .

1 پێـناسـە 2 آ-  دابینکرنـا ماددێن خوارنێ و کانـزا بۆ ڕوەکـان       ب- جهـێ ڤەحـەویانێیە بۆ ڕوەک و گیـانەوەران   ج- عەمبـارا ئاڤێیە. 3 ٲ- ب کارئینانا بـەرهەمێ پارێزەر 4 چاندنا بەرهەمێـن جۆرا و جۆر وەدکەت مـاددێن خوارنێ یێن جورا و جور ژ ئاخێ بهێنە بکارئیـنان وپاشی ڤالاکرنا ماددێن خوارنـێ ڕۆناددەت . 5 کێلانا کونتوری    و چاندن لسـەر پـەیسکان   و  چاندن بـێ کێـلان   و  بـەرهەمێـن پارێـزەر   و   زڤڕۆکا چانــــدنێ . 6 500/2 =250سم/1سال 35 × 250 = 8750 سال 7 چونکی ڕوەک دناڤ ئاخێدا شیندبن وگیانەوەرێن ڕوەک خۆر ڕوەکان دخۆن ، ویێن گۆشت خۆر پشت ب وان گیانەوەرێ ڕوەک خۆر دبەسـتن بۆ خوارنا خۆ .