پێداچوونێن بەندێ 15

پێداچوونێن بەندێ 15

1 تیشکدان

تەنێ تاری

پێلێن کارۆموگناتیسی

تێپەڕبوون

2 د

3 ج

4 ج

5 ج

6 د

7 ج

8 تیشکا گاما دهێتە بکارئینان بۆ چارەسەرکرنا هندەک جۆرێن شێرپەنجە ، وهەروسا بۆ ژناڤبرنا میکرۆبێن زیان بەخش ژناڤ خۆراکی

9 دوو بکارئینانێن پێلێن رادیۆیی ، بریتیە ژ هنارتنا نیشانێن رادیویی و تلفزیۆنی .

10 شووشا زڤر نیمچەڕوونە ژبەر هندێ ڕۆناهیێ بەرش و بەلاڤەدکەت دەمێ دناڤڕا تیپەردبیت .

11دەم = دووری / لەزاتــی

= 54900000کم/300000کم/چرکە

= 183 چرکە

ـــــــــ ـ ـ ـ ـــــــــــــــــــــ ـــــــــــــــــــــ

الترجمة العربية

١ الإشعاع

الجسم المعتم

الموجات الكهرومغناطيسية

النفاذ

٢ د ٣ ج ٤ ج ٥ ج ٦ د ٧ ج

٨ أشعة كاما تستخدم لعلاج بعض أنواع السرطان وكذلك تستخدم لإبادة المايكروبات الضارة على الأطعمة .

٩ إثنان من إستخدامات الموجات الراديوية عبارة عن إرسال الموجات الراديوية و التلفزيونية .

١٠ الزجاج الخشن شبه شفاف ولذلك فإنه يشتت ويفرق الضوء عندما يمر من خلاله.

١١ الزمن = المسافة/ السرعة

54900000کم/300000کم/ثا



= 183 ثا

بەندێ 15 پشکا 4

1  شووشە یێ ڕوونە چونکی ڕووناهیێ تێپەردکەت . 2  نیمچەروون : تەنەکە ڕۆناهیێ تیپەرددکەت و ب بەرش بەلاڤەددکەت . ڕووناهی گر: تەنەکە ڕێ نادەت ڕووناهی دناڤڕا تیپەربیت . 3  ج – ڕوونە . 4  دەمێ ڕووناهی دکەڤیتە سەر تەنەکی هندەک ژی تووشی ڤەدانێ دبیت وهندەک دهێتە هەلمژین وئەوا  مای ژی تێپەردبیت ، تێپەڕبوون پێکهاتییە ژ تێپەڕبوونا ڕووناهیێ دناڤ مادەیەکێ ڕا . هەلمژین پێکهاتییە ژ ڤەگوهاستنا وزا ڕووناهیێ بۆ ناڤ ماددەیەکێ . 5  ڕەنگێ تەنی ب وێ ڕووناهیێ ئەوا لسەر ڤەددەت دهێتە دیارکرن  . 6  ڕەنگێ تەنێ ڕوون دیاردکەت ب ڕەنگێ وێ ڕووناهییا دناڤڕا تیپەردبیت . 7 دەمێ ڕووناهییا سپی دکەڤیتە سەر تەنەکی بنەفشی ، ڕووناهییا بنەفشی ڤەددەت و تەن دێ هەمی ڕەنگێن ڕووناهیێ یێ دی هەلمژیت . 8  گولا سوور سووری ڤەددەت چونکی ئەو ڕووناهییا سوور ئەوا دکەڤیتە سەر دێ ڤەددەت ، بەلک دێ ڕەش دەرکەڤن چونکی بەلک ڕووناهییا سوور د هەلمێژن و چ ڕۆناهییا کەسک نینە بۆ هندێ داکو بەلک کەسکبن .

بەندی 15 پشکا 4

بەندێ 15 پشکا 3

1 پێناسە    .

2  ب .

3 هەلمژین و بەرشبوون دشێن گورزێن رۆناهییان کێم بکەن دەمێ ڕۆناهی ب هەواییدا تێپەردبیت چونکی تەنولکێن هەوای هندەک ژ وزا ڕۆناهیێ هەلدمژین . بەرشبوون وەل ڕۆناهیێ دکەت سەمتا لڤینا وی بهێتە گوهۆرین و ژ گورزێ ڕۆناهیێ دەربکەڤیت .

4  تەنێن ل بن ئاڤێدا دەردکەڤن نێزیکتر ژ ئەوا د ڕاستێدا ، چونکی تیشکا ڕۆناهیێ دەردکەڤیت ژ ستوونا ڕۆناهیێ .

5  ئاوێزە ( موشور ) ڕۆناهییا سپی جودادکەت بڕێکا شکاندنا وێ پێلا ڕۆناهییا کو درێژە پێلا وێ یا کورتە زێدەتر ژ پێلا درێژ .

6  چونکی ڤەدانا ڕۆناهیێ یا ڕێکە لسەر گۆما ئاڤێ ، ونە یا ڕێکە لسەر قوماشی .

7  ئەز دشێم هەسارا مەڕیخ ببینم چونکی وێ ڕۆناهییا ژ ڕۆژێ بۆ هاتی ڤەددەت .

8  ٲ-  گورزێ ڕۆناهیێ یێ ستوور لاناددەت چونکی گورزێ ڕۆناهیێ ب ستوونی دکەڤیتە سەر ڕویێ ئاڤێ .

لادان رویددەت بتنێ دەمێ پێلێن ڕۆناهییان تێپەردبیت ژ ماددەکێ بۆ ئێکە دی ب گۆشەکا لێدەر کو نەگەهیتە سفر 

   ب-  گورزێ ڕۆناهیێ یێ ل خوارێ لسەر ڕویێ ئاڤێ ڤەدانەکا گشتی ددەت .

بەندێ 15 پشکا 3

بەندێ 15 پشکا 2

بەندێ 15 پشکا 2

1 شەبەنگێ کارۆمگناتیسی پێکهاتییە ژ وێ پێلا کارۆموگناتیسی یا هەمی درێژە پێلان بخۆڤە دگریت .

2 د

3 پێلێن کارۆموگناتیسی ژێک دجودانە بدرێژییا پێلان و لەرەلەرێن وان .

4 ٲ- گوهۆرینا فرەهیێن پێلا AM

ب- گوهۆرینا لەرەلەری پێلا FM

5 تیشکا سەر بنەفشی : مفا ؛ میکرۆبان دگوژیت و هاریکاریا لەشی دکەت بۆ بەرهەمئینانا ڤیتامین D , زیان ؛ شێرپەنجە ،

تیشکا X : مفا ؛ دیارکرنا هەستیکێن شکەستی ، زیان ؛ دشێن خانێن تووشبویی یێن زیندی بکوژن .

تیشکا گاما : مفا ؛ چارەسەرکرنا شێرپەنجە . زیان ؛ دشـێن خانێن توشبویی یێن زیندی بکوژن .

6 ٲ- زاد لێنان دناڤ فرنێن مایکرۆێڤێدا ، ب- زێڕەڤانیکرنا لەزاتییا ترومپێلان .

7 ڕۆناهییا سپی : پێکهاتییە ژ هەمی درێژیێن پێلێ یێن دهێنە دیتن کو درێژیا پێلێ یا وان جودایە .

8 شەبنگێ دهێتە دیتن : مەودایێ تەمامێ ڕەنگێن ڕۆناهییا دهێنە دیتن .

بەندێ 15 پشکا 1

 1 تیشکدان : ڤەگوهاسـتنا وزێ یە ب شێوێ پێلێن کارۆمەگناتیسی .

2 ج

3 ڕۆناهی پێلەکا کارۆمەگناتیسی یە .

4 ئەم دشێن پێلێن کارۆمەگناتیسی دروست بکەین ب ڕێکا لەرینا تەنولکێن بارگاوی کری چونکی بوارەکی کارەبێ یێ گوهۆڕی ژێ پەیدادبیت و بوارەکی مەگناتیسی یێ گوهۆری پەیدادکەت ، ولەرینا هەردوو بواران پێکڤە پێلەکا کارۆمەگناتیسی پەیدادکەت .

5 778000000 ÷ 300000 = 2593 جرکە

6   یا گرنگە داکو ڕۆژ وزێ بدەتە ئەردێ .

7 ئەو وزا ڕۆژ بەرهەم دئینیت گەلەک پترە ژ وێ وزا کو دگەهیتە ئەردی .

8 چونکی وزا کۆمکری دناڤ دارێ ڕوەکاندا وزا ڕۆژێیە لدەمێ ڕۆشنەپێکهاتنێدا هاتبوو وەرگرتن .

بەندێ 15 پشکا 1

پێداچوونێن بەندێ 14

1 ٲ- کەرتبونا ناوکی ب- نیڤ تەمەن ج- پێکڤەلکانا ناوکی 2 د 3 ب 4 ٲ 5 ج 6 د 7 ج

8 رویدان وماددێن تیشکدەر ، بەرمایک کو ب هزارێن سالان دمینن تیشکدەر .

9 دیتنا ڕێیەکێ بۆ پەیداکرنا وزا کارەبێ و بارێ پلازما .

10 ژبەر کو بەشەک ژ ماددێ دهێتە گوهۆرین بۆ وزە ، بارستا بەرهەمان دێ کێمتربیت ژ بارستا ماددێن دەستپێکێ .
11 چارێکا بڕا سەرەکی یا ڤەمای ، ئانکو دوو نیڤ تەمەن بوورین 2×14=28 ڕۆژ
ـــــــــــ ـ ــ ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

الترجمة العربية

١ أ الإنشطار النووي

ب العمر النصفي

ج الإندماج النووي

٢ د ٣ ب ٤ أ ٥ ج ٦ د ٧ ج

٨ الحوادث والمواد المشعة ، الفضلات التي وعلى مدار آلاف السنين تبقى مشعة .

٩ إيجاد طريقة للحصول على الطاقة الكهربائية و حالة البلازما .

١٠ لأن جزءآ من المادة يتحول إلى طاقة ، كتلة المواد الناتجة تكون أقل من كتلة المواد الأولية . ١١ ربع الكمية باقي أو مرور عمرين نصفي ٢×١٤ = ٢٨ يوم



بەندێ 14

بەندێ 14 پشکا 2

1

ٲ – پێکڤەلکانا ناووکی

ب – کارلێکا ناوکی یا زنجیرەدار

2 د – دوانۆکسیدی کاربۆن کێمتر ژێ دهێت .

3 کەرتبوونا ناووکێ ، بڕەکا کێم ژ سوتەمەنیا کەرتبوونا ناوکی وزەکا مەزن ژێ بەرهەمدهێت .

4 پێکڤەلکانا ناووکی

5 نیوترۆن

6 بەشەک ژ بارستا ناووکێ . 7 27

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ـــــــــ

الترجمة العربية

١

أ الإندماج النووي

ب التفاعل النووي المتسلسل

٢ د

٣ الإنشطار النووي ، كمية قليلة من وقود الإنشطار النووي يبعث كمية كبيرة من الطاقة.

٤ الإندماج النووي

٥ نيوترون

٦ قسم من كتلة النواة . ٧ ٢٧

بەندێ 14 پشکا 2

بەندێ 14 پشکا 1

 1  چالاکییا تیشکدانێ بۆ ماددەکێ تیشکدەر بۆ نیڤەکا هەبیت پشتی بۆرینا دەمەکی بڕا وی نیڤ تەمەنە .   2 ٲ –

 3 بێکرێل ئەو کانزایێ تیشکدەر دانا لسەر تابلۆیەکی فۆتۆگرافی یا پێچایی ب کاغەزەکێ ، شبەر کەشێ گرتی ب ئەوران ، ماددە دانا لسەر ڕەفا پەرتووکخانێ ، پشتی چەند ڕۆژان تابلۆیا فۆتۆگرافی دیار بوو و وێنە ڕوون یا کانزای دیت .

4 مفا : ٲ- دەستنیشانکرنا تەمەنێ بەردبوان ، ب- دەستنیشانکرنا هندەک ئارێشێن ساخلەمیێ .زیــان : ٲ- داخوارنا کانزا ، ب- زیانێ دگەهینیتە خانێن زیندەوەران .          5    دەمێ ئێک چارێک بمینیت واتە دوو نیڤ تەمەن ‌بۆرینە                   2 × 1.3 = 2.6 ملیار سال     

6  چار نیڤ تەمەن . 7 تەنوکێن ئەلفا : دشێین ڕاوەستینن ب کاغەزەکێ ، تەنوکێن بێتا : دشێین ڕاوەستینن ب پەڕەکی ئەلەمنیوم ، تەنوکێن گاما : دشێین ڕاوەستینن ب قورقشمی یان کۆنکرێتێ چیمەنتۆ . 8  چونکی نیڤ تەمەنێ یۆرانیوم – 238 گەلەک یێ مەزنە ب بەراوردکرن دگەل تەمەنێ تیرێ یێ خەملاندی ،   وب ڤێ چەندێ بڕەکا کێم ژ یورانیومی یا شیبوویی .وهەروسا پێشبینی ناهێتە کرن کو یۆرانیوم دناڤ دارێ دا هەبیت . 9 تەنوکێ ئەلفا ژ دوو پرۆتۆن و دوو نیۆترۆن پێکدهێت ، هایدرۆجین – 3 شیبوونا ئەلفا بسەردا ناهێت چونکی ژ دوو نیۆترۆن و ئێک پرۆتۆن پێکدهێت 

بەندێ 14 پشکا 1

ــــــــــــــــــ ـ ـ ـ ـ ـ ـ ـ ـ ـ ـ ـ ـ ـ ـ ـ ـ

الترجمة العربية 

١  النشاط الإشعاعي لمادة مشعة  للنصف المتبقي بعد قضاء مدة زمنية كميته هو العمر النصفي .

٢  أ

٣   بيكريل وضع ذلك الفلز المشع على لوح فوتوغرافي بعد أن غطاه بورقة بسبب الجو الدائم ، وضع اللوح على حافة المكتبة وبعد بضعة أيام ظهر اللوح وعليه صورة الفلز .

٤  الفوائد  : أ تحديد عمر المتحجرات  ، ب تشخيص بعض المشاكل الصحية .

  المسائل:  أ  تآكل الفلزات ،   ب  يسبب الضرر للمواد الحية .

٥  عندما يبقى ربع المادة المشعة فهذا يعني عمران نصفيان أي                  ٢  ×  ١،٣  =  ٢،٦ مليار سنة  .

٦  أربعة أعمار نصفية 

٧   جسيمات ألفا : ممكن ايقافها بورقة  ، جسيمات بيتا : ممكن إيقافها برقاقة ألمنيوم  ، أشعة كاما : ممكن إيقافها بالرصاص أو كونكريت الأسمنت .

٨   لأن العمر النصفي لليورانيوم- ٢٣٨ طويل جدآ  مقارنة بعمر الرمح المقدر وبهذا تكون كمية قليلة جدآ من اليورانيوم قد إضمحلت ، وكذلك لا يتوقع وجود اليورانيوم في الخشب .

٩ يتكون جسيم ألفا من بروتونين و نيوترونين ، هایدرۆدوجین – ٣ لا يتعرض لإضمحلال ألفا لأنه يتكون من نيوترونين و بروتون واحد .

بەندێ 13 پێداچوون

1 ئاوێتێ ئایونی بەندێن ئایونی هەنە و پێکـهاتینە ژ گەردیلان کو ئەلیکترۆنەک یان پتر وەرگرتینە یان بەرزەکرینە ، وئاوێتێ هاوبەش بەندێن هاوبەش هەنە وپێکهاتینە ژ پشکدارییا گەردیلان ب ئەلیکترۆنان . 2  ترش هژمارا ئایۆنێن هایدرۆنیومی زێدەدکەن دەمێ دئاڤێدا بتوێنەوە ، وتفت هژمارا ئایۆنێن هایدرۆکسیدی زێدە دکەن دەمێ دئاڤێدا بتوێنەوە . 3 هژمارا هایدرۆجینی پیڤەرێ خەستییا ئایۆنێ هایدرونیومی دگیراوەکیدایە ، و ناسەرەوە ماددەکە ڕەنگێ خۆ دگوهۆریت لدویڤ هژمارا هایدرۆجینی . 4 ب شـیانا پرتپرتبونی هەیە ل دەمێ ڤەقوتانێ . 5 ب شـیانا هایدرۆجینی کێم د کەت . 6 هایدرۆکسیدی پۆتاسیوم تفتە ، دڤێت ترشەکی بکاربینن بۆ هاوکێش بوونا وی . 7 دەمێ ترش دگەل تفتی کارلێکێ دکەت هژماراهایدرۆجینی نێزیک دبیت بۆ 7 ، ئەڤە ژی بەلگەیە لسەر گیراوێ هاوکێش . 8  بۆ ترش : ئایونێ هایدرۆنیۆم  ، بۆ تفت : ئایۆنێ هایدرۆکسید . 9    5/100  × 250  = ‌‌‌12.5 ml    ـــــــــــــــــــــ ـ ـ  ـ ـــــــــــــــــــــــــــــ

پێداچوونێن زەندێ 13

الترجمة العربية  ١   المركب الأيوني ذات رابطة آيونية ويتكون من ذرات فقدت أو إكتسبت ألكترون واحد أو أكثر ، المركب التساهمي ذات روابط تساهمية وتتكون نتيجة إشتراك الذرات بألكترونات . ٢    الحوامض تزيد تركيز أيون الهايدرونيوم عندما تذوب في الماء  ، القواعد تزيد تركيز أيون الهيدروكسيد عندما تذوب في الماء . ٣   الرقم الهيدروجيني هو مقياس لتركيز أيون الهايدرونيوم في المحلول ، الكاشف مادة يتغير لونها حسب العدد الهيدروجيني . ٤    ب ٥    ب ٦   هيدروكسيد البوتاسيوم قاعدة يلزم إستعمال حامض لغرض التعادل . ٧    عندما يتفاعل الحامض مع القاعدة يقترب العدد الهيدروجيني من ٧ وهذا دليل على التعادل . ٨    للحامض أيون الهايدرونيوم  ، للقاعدة أيون الهيدروكسيد 
  ٩   5/100  × 250  = ‌‌‌12.5 ml

بەندێ 13 پشکا 3

1-    دکارلێکا هاوکێشبونا ترش و تفتیدا هەر ئێک ژ ئاڤ و خوێ پێکدهێت . 2 -د . ڕەنگێ کاغەزا گولە بەڕۆژا شین دگوهۆڕیت بۆ سووری . 3 –   ترشێ ب هێز : هەمی گەردێن وی دهەلدوەشن بۆ ئایونان دەمێ دئاڤێدا دتوێتەوە ،‌                         ترشێن لاواز : هندەک گەردێن وی هەلدوەشن دەمێ دئاڤێدا دتوێتەوە . 4 – سەد جاران .    10 × 10 = 100 5 – پەیتیا ئایونێ هایدرۆجینی دێ زێدەبیت و هژمارا هایدرۆجینێ دێ کێم بیت لدەمێ ترشێ هایدرۆکلۆریک دکەنە دناڤ ئاڤێدا . 6 – نەخێر ، ماسی حەز ژ وێ ئاڤێ دکەت هژمارا هایدرۆجینی نێزیک 7 بیت . 7 – دبیت هژمارا هایروجینی یا سابین 9 بیت ، چونکی ژ تفتەکی ب هێز هاتیە دروستکرن .

ــــــــــــــــ ـ ـ ـ‌ـ‌ـ‌ـ‌ـ‌ـ‌ ـ ـ ـــــــــــــــــــ

الترجمة العربية 

١ أثناء تفاعل التعادل بين الحوامض و القواعد يتكون كل من الماء و الملح .  ٢  د .

٣ الحامض القوي : هو الحامض الذي تتفكك جميع جزيئاته إلى آيونات عندما يذوب في الماء                      الحامض الضعيف: هو الحامض الذي تتفكك بعض جزيئاته إلى آيونات عندما يذوب في الماء  . 

٤  مئة مرة ١٠ × ١٠ = ١٠٠ 

٥  تركيز أيون الهيدروجين سوف يزداد ، والرقم الهيدروجيني يقل عندما نضيف حامض الهيدروكلوريك إلى الماء . 

٦   لا ، لأن السمك يميل إلى الماء ذو الرقم الهيدروجيني الأقل من ٧ .

٧  المفترض أن يكون الرقم الهيدروجيني للصابون ٩ لأنه مصنع من قاعدة قوية . 

بەندێ 13 پشکا 3